Breska hugveitan International Institute for Strategic Studies (IISS) hefur unnið sjálfstæða greiningu á nýrri öryggis- og varnarmálastefnu Íslands að beiðni Vörðu –vettvangs um viðnámsþrótt.
Í greiningu sinni metur IISS nýju stefnu stjórnvalda sem bæði tímabæra og raunhæfa. Stefnan tekur skýrt mið af breyttu öryggisumhverfi: óhefðbundnu stríði Rússlands gegn Evrópu, viðvarandi netárásum og efnahagslegum þrýstingi. Stefna Íslands byggir jafnframt á öflugum bandalögum og sterkri menningu landsins í almannavörnum. Stuðningur við NATO hefur aukist, en lítið fylgi er við að stofna hefðbundinn her. Í því samhengi leggur nýja stefnan áherslu á að efla viðbúnaðargetu, uppfæra lagaumhverfi öryggis- og varnarmála og dýpka samstarf við bandamenn og einkageirann.
Mat IISS er að helsta áskorun íslenskra stjórnvalda, líkt og víða annars staðar í Evrópu, sé ekki að móta stefnu heldur að hrinda henni í framkvæmd. Í því ljósi leggur IISS til að stjórnvöld forgangsraði eftirfarandi megináherslum á næstu tólf mánuðum:
- Vernda mikilvæga innviði og styrkja samfélagslega viðnámsþrótt
Skilgreina þarf mikilvæga innviði, skýra hlutverk aðila og festa öryggis- og viðbúnaðarstaðla formlega í sessi. - Efla stafrænt fullveldi og netöryggi
Efla CERT-IS með því að setja á fót 24/7 Security Operations Centre (SOC), sameiginlega miðstöð stjórnvalda og fyrirtækja fyrir rauntímavöktun og samhæfðar æfingar. - Tryggja aðfangakeðjur og efnahagslegt öryggi
Stytta og styrkja aðfangakeðjur, hraða setningu laga um skimun erlendra fjárfestinga og draga þannig úr kerfisáhættu. - Dýpka varnarsamstarf og svæðisbundna samvinnu
Byggja ofan á NATO-samstarfið með aukinni áherslu á NORDEFCO og markvissri eflingu gistiríkjastuðnings.. - Innleiða skýra stjórnarhætti og lagaumgjörð
Uppfæra varnarmálalög, skilgreina mikilvæga innviði og skyldur rekstraraðila og skýra neyðarheimildir stjórnvalda.
IISS leggur jafnframt til að ríkisstjórnin birti grunnviðmið (baseline) um núverandi útgjöld til viðbúnaðar og almannavarna og leggi fram þriggja ára áætlun um hvernig ná skuli viðmiðum NATO um viðnámsþrótt. Hlutverk Þjóðaröryggisráðs ætti að vera að hafa heildaryfirsýn yfir þá vinnu, og er í þeim tilgangi lagt til að settur verði á fót sérstakur innleiðingar-stýrihópur sem birtir opinberar stöðuskýrslur ársfjórðungslega. Einnig er mælt með því að settur verði á laggirnar nýr vettvangur, svonefndur Icelandic Futures and Foresight Programme (IFFP), sem annars vegar tengir stefnumótandi greiningu stjórnvalda beint við fjárfestingar og æfingar og hins vegar gerir upplýsingamiðlun og sameiginlega þjálfun stjórnvalda, sveitarfélaga og atvinnulífs að föstum þætti í öryggis- og varnarmenningu Íslands.
Samkvæmt IISS stendur Ísland frammi fyrir hefðbundnum og fjölþátta ógnunum sem beinast sérstaklega að innviðum landsins. Með því að byggja á því háa trausti sem einkennir íslenskt samfélag og sveigjanleika fámennisins geta stjórnvöld breytt skýrum stefnumarkandi vilja sínum í mælanlegar framfarir í viðnámsþrótti. Þær ógnir sem steðja nú þegar að landinu – og þær sem eru fyrirsjáanlegar – þýða að þetta tækifæri má ekki fara forgörðum.
Skýrslu IISS má lesa í heild sinni hér: