Gráa svæðið
Rússnesk skemmdarverk, innviðir og Ísland
Öryggisumhverfi Evrópu hefur breyst verulega frá innrás Rússlands í Úkraínu árið 2022. Skemmdarverk gegn borgaralegum innviðum eru nú orðin fastur liður í utanríkisstefnu Rússlands og er beitt markvisst á gráu svæði milli stríðs og friðar. Markmiðið er að raska starfsemi samfélaga, skapa óvissu og auka kostnað án þess að kalla fram hefðbundin hernaðarleg viðbrögð. Ný […]
Öryggisumhverfi Evrópu hefur breyst verulega frá innrás Rússlands í Úkraínu árið 2022. Skemmdarverk gegn borgaralegum innviðum eru nú orðin fastur liður í utanríkisstefnu Rússlands og er beitt markvisst á gráu svæði milli stríðs og friðar. Markmiðið er að raska starfsemi samfélaga, skapa óvissu og auka kostnað án þess að kalla fram hefðbundin hernaðarleg viðbrögð.
Ný skýrsla frá Vörðu sýnir að staðfestum og grunuðum skemmdarverkum af hálfu Rússa í Evrópu fjölgaði um 246% milli áranna 2023 og 2024 og þróunin hélt áfram árið 2025. Aðgerðirnar eru oft ódýrar og tæknilega einfaldar, nýta veikleika í samtengdum kerfum og fela í sér notkun milliliða, þar á meðal skipulagða
glæpastarfsemi. Skýrslan byggir á gögnum frá hugveitunni International Institution for Strategic Studies í London, IISS.
Í skýrslunni er þessi þróun greind og hún sett í íslenskt samhengi. Þar kemur fram að Ísland er ekki undanskilið. Landfræðileg einangrun landsins eykur viðkvæmni vegna skorts á varaleiðum í lykilinnviðum, einkum í orku- og fjarskiptakerfum. Landfræðileg lega Íslands ein og sér veitir ekki vernd gegn markvissum skemmdarverkum.
Skýrslan bendir jafnframt á að vöxtur skipulagðrar glæpastarfsemi á Íslandi skapi aðstæður sem aðilar geta nýtt sér til að framkvæma skemmdarverk með óbeinum hætti. Slíkar aðferðir torvelda greiningu, tefja viðbrögð og gera ábyrgð óljósari.
Niðurstöður skýrslunnar sýna að núverandi lagaumhverfi á Íslandi er ekki nægjanlegt til að bregðast við þessari ógnarmynd. Varnarsamstarf og aðild Íslands að NATO veitir vernd gegn hernaðarárásum, en síður gegn aðgerðum á gráa svæðinu.
Í skýrslunni eru lagðar til þrjár megináherslur til að efla innlenda getu:
- Í fyrsta lagi setning heildstæðrar öryggislöggjafar sem skilgreinir mikilvæga innviði, skýrir ábyrgð rekstraraðila, tryggir meðferð viðkvæmra upplýsinga og veitir skýrt umboð til eftirlits og íhlutunar.
- Í öðru lagi markvissar fjárfestingar í innviðum og greiningar- og viðbragðsgetu stjórnvalda til að auka öryggi, áfallaþol og fjölga varaleiðum.
- Í þriðja lagi aukin samhæfing og samstarf milli stjórnvalda, rekstraraðila innviða og öryggisyfirvalda, bæði innanlands og í samstarfi við bandamenn.
Niðurstaðan er skýr. Við verðum að styrkja borgaralegra innviði, skýra ábyrgðarkeðjur og auka innlenda getu til þess að draga úr viðkvæmni Íslands gagnvart skemmdarverkum og tengdum aðgerðum á gráa svæðinu.